Cần hệ sinh thái tài chính toàn diện cho nông nghiệp bền vững

Sáng 22/5 tại Hà Nội, Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức Diễn đàn “Khơi thông dòng vốn cho nông nghiệp: Giải pháp tín dụng an toàn và bền vững cho doanh nghiệp và nông dân”, đồng thời khởi động Chương trình Vietnam Agriculture Reputation Index (VARI) và ra mắt cổng thông tin điện tử VARI.

Chủ trì Diễn đàn “Khơi thông dòng vốn cho nông nghiệp: Giải pháp tín dụng an toàn và bền vững cho doanh nghiệp và nông dân”. Ảnh: Hoài Thơ. 

Dòng vốn vẫn là 'nút thắt' của nông nghiệp xanh

Ông Hồ Xuân Hùng, Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam khẳng định nông nghiệp không chỉ là “trụ đỡ” của nền kinh tế mà còn giữ vai trò đảm bảo an ninh lương thực, ổn định xã hội và sinh kế cho hàng chục triệu người dân. Tuy nhiên, để ngành nông nghiệp chuyển đổi theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững, yếu tố then chốt hiện nay vẫn là khả năng tiếp cận dòng vốn.

Theo ông Hồ Xuân Hùng, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân vẫn khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, năng lực quản trị tài chính hạn chế, trong khi chi phí đầu vào tăng mạnh và đầu ra thị trường thiếu ổn định. Đặc biệt, các mô hình nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn hay ứng dụng công nghệ cao đều đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng ưu đãi vẫn còn hạn chế.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam cho rằng, dù Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu tiên tín dụng cho lĩnh vực “tam nông”, song việc tiếp cận vốn trên thực tế vẫn còn không ít rào cản.

Ông Hồ Xuân Hùng, Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Hoài Thơ. 

Phần lớn nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp quy mô nhỏ chưa có đủ tài sản thế chấp hợp lệ. Nhiều doanh nghiệp thuê đất ngắn hạn nên không đủ điều kiện vay vốn trung và dài hạn. Trong khi đó, hoạt động sản xuất nông nghiệp mang tính mùa vụ, doanh thu thiếu ổn định, hệ thống sổ sách kế toán chưa hoàn chỉnh khiến ngân hàng khó đánh giá dòng tiền và khả năng trả nợ.

Dù thủ tục tín dụng đã được cải thiện, nhiều hộ dân vẫn phản ánh quy trình vay vốn còn nhiều giấy tờ, thời gian thẩm định kéo dài và chi phí tiếp cận vốn cao. Theo TS Nguyễn Trí Ngọc, đây là một nghịch lý lớn của ngành nông nghiệp hiện nay khi lĩnh vực được xác định là ưu tiên nhưng doanh nghiệp và người dân vẫn khó chạm tới dòng vốn phù hợp.

“Nông nghiệp là quá trình đầu tư dài hạn nhưng lại chịu rủi ro rất lớn từ thời tiết và thị trường. Nông nghiệp xanh là xu hướng tất yếu, vấn đề còn lại là cần cơ chế tài chính phù hợp để doanh nghiệp và nông dân đủ sức theo đuổi”, ông Ngọc nói. 

Rủi ro thương mại quốc tế gia tăng

Không chỉ gặp khó trong tiếp cận tín dụng, nhiều doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam hiện còn đối mặt với rủi ro ngày càng lớn trong giao dịch quốc tế. Theo ông Hồ Xuân Hùng, thời gian gần đây liên tiếp xảy ra các vụ doanh nghiệp Việt Nam bị đối tác nước ngoài chiếm dụng hàng hóa, chậm thanh toán hoặc có dấu hiệu lừa đảo thương mại với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Điển hình là vụ gần 100 container hạt điều xuất khẩu sang Italy năm 2022 có nguy cơ mất quyền kiểm soát chứng từ gốc với tổng giá trị hàng hóa lên tới hàng chục triệu USD, hay trường hợp doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu sang Pakistan bị đối tác chiếm dụng hàng hóa gây thiệt hại lớn.

Những vụ việc này cho thấy doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế về năng lực quản trị rủi ro quốc tế, đặc biệt trong thanh toán, pháp lý hợp đồng và xác minh đối tác. Điều này cũng đặt ra yêu cầu hệ thống ngân hàng cần tham gia sâu hơn vào các hoạt động bảo lãnh tín dụng, tư vấn thanh toán quốc tế và cảnh báo rủi ro thương mại.

Theo TS Nguyễn Trí Ngọc, nhiều doanh nghiệp nhỏ hiện chưa có bộ phận pháp chế chuyên nghiệp, hợp đồng thương mại quốc tế còn sơ sài, thiếu hiểu biết về luật thương mại quốc tế nên dễ phát sinh tranh chấp và thiệt hại.

TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam nhấn mạnh cần hệ sinh thái tài chính toàn diện cho nền nông nghiệp bền vững. Ảnh: Hoài Thơ.

Bên cạnh đó, các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, kiểm dịch động thực vật, môi trường và lao động. Nếu không đáp ứng kịp thời, doanh nghiệp không chỉ bị trả hàng mà còn có nguy cơ mất thị trường xuất khẩu trong dài hạn.

Chi phí logistics tăng cao, biến động tỷ giá và xu hướng bảo hộ thương mại tại nhiều quốc gia cũng đang tạo thêm áp lực lên doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng vai trò của hệ thống ngân hàng không nên chỉ dừng ở việc cấp tín dụng mà cần trở thành đối tác đồng hành chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp trong thanh toán quốc tế, bảo lãnh tín dụng, xác minh đối tác và phòng ngừa rủi ro thương mại.

Cần hệ sinh thái tài chính cho nông nghiệp bền vững

Từ thực tiễn trên, nhiều chuyên gia cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái tài chính đồng bộ cho nông nghiệp thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng truyền thống. Theo TS Nguyễn Trí Ngọc, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách tín dụng đặc thù theo hướng linh hoạt hơn, mở rộng hạn mức vay tín chấp đối với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp.

Đồng thời cần cho phép sử dụng tài sản hình thành từ dự án, hợp đồng liên kết chuỗi hoặc quyền thuê đất dài hạn làm tài sản bảo đảm nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn trung và dài hạn. Bên cạnh đó là cơ chế ưu đãi rõ ràng hơn cho tín dụng xanh, tín dụng phục vụ nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và công nghệ cao.

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất nông sản, nhiều ngành đầu vào của nông nghiệp cũng đang cần cơ chế tài chính phù hợp để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh. TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, để phát triển nền nông nghiệp bền vững, giảm phát thải và nâng cao sức khỏe đất, cần sự tham gia đồng bộ của nhiều ngành, trong đó ngành phân bón giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo ông Hà, phân bón là đầu vào quan trọng của sản xuất trồng trọt nhưng cũng là lĩnh vực phát sinh khí nhà kính ở cả khâu sản xuất lẫn sử dụng. Vì vậy, muốn giảm phát thải cần đồng thời cải tiến công nghệ sản xuất và phát triển các dòng phân bón có hiệu quả sử dụng cao hơn.

Khởi động Chương trình Vietnam Agriculture Reputation Index (VARI) và ra mắt cổng thông tin điện tử VARI. Ảnh: Hoài Thơ.

“Tuy nhiên, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ, rất cần các chính sách hỗ trợ về vốn ưu đãi, hướng dẫn công nghệ và cơ chế khuyến khích phù hợp”, ông Hà nhấn mạnh.

Các chuyên gia tại diễn đàn cũng đề xuất đẩy mạnh hoạt động của quỹ bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp, quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo và các mô hình tài chính số phục vụ khu vực nông thôn. Việc chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp được xem là yếu tố quan trọng để dòng vốn thực sự chảy vào khu vực nông nghiệp một cách bền vững.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức đã khởi động Chương trình khảo sát, xếp hạng và công bố tín nhiệm doanh nhân, doanh nghiệp ngành nông nghiệp Việt Nam - Vietnam Agriculture Reputation Index (VARI), đồng thời ra mắt cổng thông tin điện tử www.vari.org.vn.

                                                                                                                                                     Hoài Thơ