TS. Phùng Hà: "Cần có chương trình khoa học công nghệ bài bản về phân bón"

Phân bón đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong nông nghiệp

TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, trong sản xuất nông nghiệp, phân bón là một trong những vật tư đầu vào quan trọng, có vai trò đặc biệt đối với năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trong sản xuất nông nghiệp truyền thống, cha ông ta đúc kết “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”. Tuy nhiên, với nông nghiệp hiện đại, theo một số chuyên gia trật tự này đã thay đổi thành “nhất giống, nhì phân, tam cần, tứ nước”. Giống, nước được đặt lên hàng đầu, nhưng dù sắp xếp theo cách nào, phân bón vẫn đứng vị trí thứ hai - giữ vai trò then chốt, quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng.

TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, trong sản xuất nông nghiệp, phân bón là một trong những vật tư đầu vào quan trọng. Ảnh: Phạm Hưng.

Sở dĩ phân bón luôn giữ vai trò then chốt là bởi theo Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc (FAO), yếu tố này đóng góp từ 50 - 70% cho tăng trưởng của ngành trồng trọt. Đồng thời, trong cơ cấu chi phí đầu vào, phân bón chiếm tỷ trọng lớn, dao động từ 30 - 70% tùy theo vùng, tùy theo thời tiết và tùy theo từng loại cây. Điều đó cho thấy, phân bón góp phần quan trọng trong sự tăng trưởng của ngành nông nghiệp.

Các số liệu thực tế tiếp tục khẳng định vai trò của phân bón trong tăng trưởng ngành trồng trọt. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp đạt 62,5 tỷ USD, riêng trồng trọt đóng góp khoảng 30 tỷ USD, tương đương gần 50%. Đến năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp đạt 70,09 tỷ USD, trong đó trồng trọt đóng góp gần 40 tỷ USD. Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu đạt 73 - 74 tỷ USD, riêng trồng trọt dự kiến đạt 45 - 46 tỷ USD, nghĩa là xấp xỉ 60% kim ngạch xuất khẩu.

Để đạt được các mục tiêu trên, phân bón góp phần quan trọng vào năng suất cây trồng và giá trị vật tư đầu vào như đã nói ở trên. Điều này cho thấy phân bón không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn là “đòn bẩy” quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và hiệu quả kinh tế của ngành nông nghiệp

Việt Nam sử dụng lượng phân bón vô cơ cao hơn nhiều so với mức trung bình thế giới

Theo TS. Phùng Hà, để đạt được mục tiêu tăng trưởng, nông nghiệp Việt Nam buộc phải chuyển mình từ nền sản xuất dựa vào kinh nghiệm, truyền thống sang nền nông nghiệp hiện đại, dựa trên chuyển đổi số, khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, cây trồng,… và mô hình sản xuất thông minh, sản xuất lớn ở quy mô công nghiệp. Quá trình chuyển đổi này cần diễn ra đồng bộ từ sản xuất, tiêu dùng đến logistics, đồng thời gắn với xu hướng bảo đảm môi trường sinh thái, giảm khí phát thải nhà kính.

Trong bối cảnh đó, ngành phân bón đứng trước cả cơ hội và thách thức. Số liệu công bố của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy, Việt Nam đang sử dụng lượng phân bón vô cơ cao hơn nhiều so với mức trung bình thế giới, gây áp lực lớn lên môi trường nước và đất, làm suy yếu sức khỏe của đất và gia tăng phát thải khí nhà kính. Mặt khác cơ cấu sử dụng phân bón cũng chưa hợp lý khi nước ta dùng khá nhiều phân bón vô cơ, trong khi phân bón hữu cơ và phân bón vi sinh còn hạn chế.

Số liệu công bố của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy, Việt Nam đang sử dụng lượng phân bón vô cơ cao hơn nhiều so với mức trung bình thế giới. Ảnh: Hoàng Vũ.

Bên cạnh đó, lĩnh vực nghiên cứu và phát triển phân bón vẫn còn khoảng trống lớn khi đến nay chưa có một chương trình khoa học công nghệ bài bản nào về phân bón, thiếu định hướng phát triển các dòng phân bón hiệu năng cao (Enhanced Efficiency Fertilizer, EEF) - xu hướng đang được nhiều quốc gia theo đuổi.

Ngoài ra cũng cần nhấn mạnh, hiện nay nước ta cũng chưa có chiến lược phát triển cho ngành phân bón. Điều này càng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, để phân bón thực sự trở thành động lực cho nông nghiệp phát triển bền vững.

Cần “mạnh tay” với vấn nạn phân bón giả

Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhấn mạnh, nền nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, rũ bỏ phương thức canh tác truyền thống, nặng tính kinh nghiệm và thói quen để tiến tới nền nông nghiệp thông minh, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao. Sự chuyển dịch này không chỉ nhằm nâng tầm giá trị nông sản mà còn là yêu cầu bắt buộc để thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ.

Nền kinh tế không thể phát triển bằng mọi giá để rồi để lại hệ lụy môi trường nặng nề cho các thế hệ tương lai. Thay vì sản xuất dàn trải, nông nghiệp đang dịch chuyển trọng tâm sang các mặt hàng có giá trị kinh tế và kim ngạch xuất khẩu cao.

Ngành phân bón cần sớm có một chiến lược quy hoạch và phát triển bài bản, đồng bộ. Ảnh: NN-MT.

Câu chuyện của ngành hàng sầu riêng là một minh chứng điển hình. Dù ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục về kim ngạch, đạt 2,2 tỷ USD năm 2023; 3,2 tỷ USD năm 2024 và dự kiến 3,65 tỷ USD vào năm 2025, song việc một số lô hàng bị đối tác trả về trong thời gian vừa qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo.

Để bảo vệ mã số vùng trồng và giữ vững vị thế tại các thị trường lớn như Trung Quốc, phương thức canh tác không thể chỉ dựa vào thói quen tự phát hay kinh nghiệm, mà còn đòi hỏi sự can thiệp sâu của khoa học công nghệ, cùng sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa cơ quan quản lý Nhà nước, các nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, để ngành phân bón thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng chung, TS. Phùng Hà cho rằng, cần tập trung giải quyết 3 vấn đề cốt lõi.

Thứ nhất, phát triển các dòng phân bón hiệu năng cao. Cần thay đổi tư duy sản xuất phân bón truyền thống, đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu và ứng dụng công nghệ để tạo ra các thế hệ phân bón mới. Ưu tiên hàng đầu là các sản phẩm phân bón hiệu năng cao - sử dụng liều lượng ít hơn nhưng tác dụng và hiệu quả mang lại cho cây trồng vẫn vượt trội, đáp ứng tiêu chí canh tác xanh.

Thứ hai, quyết liệt "mạnh tay" với vấn nạn phân bón giả. Đây là điểm nghẽn nhức nhối bậc nhất nhưng chưa được giải quyết triệt để. Tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn đang lộng hành, gây thiệt hại nặng nề cho bà con nông dân, đặc biệt là tại các vùng sâu, vùng xa, khu vực Tây Nguyên. Việc đẩy lùi vấn nạn này vượt quá thẩm quyền và năng lực của doanh nghiệp, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, sát sao của các cơ quan quản lý Nhà nước và lực lượng chức năng.

Thứ ba, hoạch định chiến lược bài bản gắn liền với năng lực thực thi. Ngành phân bón cần sớm có một chiến lược quy hoạch và phát triển bài bản, đồng bộ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định không nằm ở bản chiến lược trên giấy, mà nằm ở khâu tổ chức thực thi. Mọi chính sách, định hướng nếu không được triển khai nghiêm túc và giám sát hiệu quả trong thực tiễn thì đều sẽ không mang lại hiệu quả như mong muốn.

“Mặc dù hiện nay hệ thống pháp luật đã tương đối đầy đủ nhưng khâu thực thi vẫn còn những hạn chế, theo đó đề xuất cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Bốn nhà: Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà sản xuất -Người nông dân để nâng cao hiệu năng sản xuất”, TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết.

                                                                                                                                                          Hồng Thắm

Từ khóa: -,